Chọn nghề - chọn tương lai (Bài 1) - Học nghề: Không còn là “dự bị”

Với những tính toán rõ ràng về năng lực, kinh tế, cơ hội việc làm... ngày càng nhiều học sinh chủ động chọn giáo dục nghề nghiệp là con đường lập thân, lập nghiệp. Lựa chọn này được cân nhắc từ sớm, thay vì mang tính thụ động như trước.

Học viên học nghề chăm sóc sắc đẹp tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Bá Thước.

Như thường lệ, sau khi kết thúc buổi học, Đỗ Trần Khôi Nguyên (sinh năm 2009), học sinh Trường Cao đẳng FPT Polytechnic Thanh Hóa, lại đến thư viện tìm tài liệu học tập. Đây đã là năm thứ hai em theo học tại trường. Ngồi giữa không gian học tập quen thuộc, Khôi Nguyên cho biết em cảm thấy hài lòng với lựa chọn của mình và tin rằng quyết định rẽ hướng sau THCS là phù hợp.

Khôi Nguyên tốt nghiệp Trường THCS Vạn Hà, xã Thiệu Hóa, từng là thành viên đội tuyển học sinh giỏi môn Tin học của trường. Sau khi hoàn thành chương trình THCS, thay vì học tiếp THPT, em chủ động tìm hiểu các hướng đi khác và quyết định nộp hồ sơ vào Trường Cao đẳng FPT Polytechnic Thanh Hóa. Theo Khôi Nguyên, tại đây em vừa được học chương trình văn hóa để hoàn thành bậc THPT, vừa có điều kiện theo đuổi lĩnh vực yêu thích là công nghệ thông tin. “Việc vừa học vừa thực hành qua các dự án, được trao đổi với doanh nghiệp và chuyên gia khiến em thấy kiến thức không còn khô cứng mà trở nên thực tế và dễ tiếp cận hơn”, Khôi Nguyên chia sẻ. Em cho rằng môi trường học tập gắn với trải nghiệm thực tiễn giúp môn học trở nên thú vị, đồng thời mở ra nhiều cơ hội hơn về nghề nghiệp tương lai.

Không chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn, Khôi Nguyên còn được tiếp cận các môn kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm, thuyết trình... từ đó, giúp em trở nên tự tin hơn trong học tập và sinh hoạt. “Trước đây em khá nhút nhát, ít khi chủ động phát biểu. Nhưng khi học tại trường, em đã biết cách trình bày ý kiến một cách thuyết phục, giao tiếp và phối hợp với bạn bè tốt hơn”, Khôi Nguyên tâm sự. Những thay đổi tích cực đó khiến cho gia đình và bản thân em đều tin tưởng vào sự lựa chọn này.

Cũng như Khôi Nguyên, Phạm Thị Minh Châu (sinh năm 2008) sau khi tốt nghiệp THCS đã đi học nghề tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Bá Thước. Quyết định của em được gia đình ủng hộ.

Trước khi đưa ra quyết định, Minh Châu đã tìm hiểu và biết rằng đang có rất nhiều cơ hội việc làm tại khu du lịch Pù Luông, bởi vậy em chọn học nghề dịch vụ nhà hàng theo đúng nhu cầu thực tiễn của địa phương. “Em muốn học được nghề có tương lai mà địa phương mình đang cần, một nghề giúp em ổn định thu nhập và có thể gần nhà”, Minh Châu chia sẻ. Trong quá trình học, Minh Châu tiếp thu nhiều điều mới, từ kiến thức chuyên môn đến kỹ năng mềm, đặc biệt là thực hành trực tiếp tại các homestay, trực tiếp phục vụ khách hàng... Điều này giúp em hình thành tư duy nghề nghiệp rõ ràng và tự tin hơn vào lựa chọn của mình. “Học nghề không đảm bảo chắc chắn thành công hay mang lại kết quả ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu mình thực sự đam mê, quyết tâm theo đuổi và tập trung phát triển kỹ năng, học nghề sẽ giúp tiết kiệm thời gian và sớm đạt được mục tiêu nghề nghiệp. Quan trọng nhất, học nghề giúp em hiểu rõ bản thân muốn gì, cần gì và rèn luyện sự tự tin, tính chủ động khi bước ra thị trường lao động”, Minh Châu cho biết.

Quyết định “rẽ hướng” sau khi tốt nghiệp THCS đã giúp Đỗ Trần Khôi Nguyên tự tin hơn trên con đường học nghề.

Giống như Khôi Nguyên, Minh Châu... nhiều học sinh hiện nay đã chủ động chọn tương lai cho mình bằng con đường học nghề. Với các em, học nghề không còn là phương án “dự bị”, mà đang dần trở thành hướng đi chủ động trong việc định hình tương lai của bản thân. Điều này được phản ánh rõ qua sự tăng trưởng số học viên tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn.

Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Bá Thước là một ví dụ điển hình, vào năm 2016, trung tâm mới chỉ có 37 học viên; đến năm 2025, con số này đã tăng lên hơn 500 học viên, dự kiến năm học 2026 - 2027, số học viên tăng sẽ đạt 600 người. Đặc biệt, ngày càng nhiều học sinh đăng ký thẳng vào trường nghề sau khi tốt nghiệp THCS, mỗi năm nhà trường ghi nhận khoảng 100 hồ sơ của học sinh. Riêng mùa tuyển sinh năm học 2026 - 2027, chỉ tiêu là 176 nhưng đến nay đã có khoảng 240 hồ sơ đăng ký.

Ông Lê Đại Hải, Phó giám đốc phụ trách trung tâm, cho biết: “Một trong những lý do khiến học sinh lựa chọn học nghề là cơ hội việc làm rộng mở hơn sau đào tạo. Bên cạnh đó, yếu tố chi phí cũng đóng vai trò đáng kể khi học phí tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp thấp hơn đáng kể so với bậc đại học, nhiều ngành còn được Nhà nước hỗ trợ tới 70%. Quan trọng hơn, người học được thực hành thường xuyên trên máy móc, thiết bị gắn với thực tế sản xuất của nhà máy, doanh nghiệp, qua đó hình thành kỹ năng nghề ngay trong quá trình đào tạo”. Cùng với đó, doanh nghiệp ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo, từ tiếp nhận thực tập, phối hợp giảng dạy đến hỗ trợ học bổng, học phí và sinh hoạt phí cho học viên. Điều này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Theo nhiều chuyên gia, hiện nay thị trường lao động không thiếu cử nhân, mà thiếu lao động có kỹ năng thực hành và đội ngũ kỹ thuật viên có thể làm việc ngay sau đào tạo. Chính sự dịch chuyển này khiến học nghề không còn bị xem là lựa chọn thứ 2, mà trở thành một hướng đi phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn. Mặt khác, Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) xác lập mô hình trường trung học nghề là bậc học song song với THPT, tạo điều kiện để người học vừa học văn hóa vừa học nghề và có thể tiếp tục học nâng cao nếu có nhu cầu. Đây cũng là hướng đi phù hợp trong bối cảnh áp lực kỳ thi vào lớp 10 ngày càng cao đối với cả học sinh lẫn phụ huynh.

Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, không chỉ bằng cấp mà kỹ năng thực hành đang trở thành yếu tố then chốt. Việc lựa chọn đúng ngành nghề, phù hợp năng lực của bản thân, giúp các em rút ngắn con đường lập nghiệp và chủ động nắm bắt cơ hội việc làm.

Vân Anh - báo Văn hóa đời sống