Có tay nghề nhưng không có bằng, người lao động được công nhận thế nào?

Người lao động có thể được cấp chứng chỉ kỹ năng nghề dựa trên năng lực thực tế, dù tay nghề hình thành từ đào tạo tại doanh nghiệp hay kinh nghiệm làm việc.
Tại hội thảo quốc gia về Khung tham chiếu trình độ ASEAN (AQRF) ngày 21/8 ở Hà Nội, các chuyên gia thảo luận giải pháp công nhận năng lực của người lao động, kể cả những kỹ năng không được hình thành qua một chương trình đào tạo chính quy.

Sự kiện do Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) kết hợp với Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM) tổ chức.

Việt Nam hiện có hơn 53 triệu người trong lực lượng lao động, nhưng chưa đến một phần ba có chứng chỉ đào tạo chính quy. Mỗi năm, khoảng 150.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Việt Nam đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động có kỹ năng trong nhóm này lên 40% vào năm 2030.

Toàn cảnh hội thảo (Ảnh: IOM).

Đánh giá tay nghề không phụ thuộc người lao động học ở đâu

Theo Báo cáo đối sánh của Việt Nam trong khuôn khổ AGP, người không có bằng nghề vẫn có thể được đánh giá, công nhận năng lực hình thành từ đào tạo tại doanh nghiệp, học tại nơi làm việc hoặc kinh nghiệm thực tế.

Người lao động đăng ký tại tổ chức đánh giá kỹ năng nghề quốc gia, sau đó được kiểm tra kiến thức, kỹ năng thực hành, khả năng xử lý công việc và tuân thủ quy định an toàn theo bộ công cụ thống nhất. Người đáp ứng Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia được cấp chứng chỉ, xác nhận năng lực thực tế thay vì quá trình tham gia đào tạo.

Đến cuối năm 2025, Việt Nam đã công bố 199 tiêu chuẩn kỹ năng nghề thuộc 8 lĩnh vực, có 52 tổ chức đánh giá và 1.734 đánh giá viên được công nhận. Trong 96.445 lượt người tham gia đánh giá, 83.560 chứng chỉ đã được cấp.

Hai nghề được kiểm nghiệm trong khuôn khổ AGP là hàn và kỹ thuật lắp đặt điện, điều khiển công nghiệp, cùng ở Bậc 2. Nghề hàn có 2.464 lượt đánh giá và 1.357 chứng chỉ; nghề còn lại có 50 lượt đánh giá và 39 chứng chỉ.

Chứng chỉ tay nghề chưa tự động được quy đổi thành bằng cấp

Văn bằng đào tạo và Chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia cùng phản ánh năng lực cá nhân nhưng có mục đích khác nhau. Khung trình độ quốc gia Việt Nam gồm 8 bậc, áp dụng cho các trình độ trong hệ thống giáo dục và đào tạo; hệ thống kỹ năng nghề gồm 5 bậc, tập trung xác nhận khả năng thực hiện công việc thực tế.

Hai hệ thống có thể được so sánh qua chuẩn đầu ra và mô tả bậc, song pháp luật chưa quy định một bậc kỹ năng nghề tự động tương đương với bậc cụ thể trong Khung trình độ quốc gia. Vì vậy, người có chứng chỉ kỹ năng nghề không mặc nhiên được coi là có bằng sơ cấp, trung cấp, cao đẳng hoặc đại học. Việc chuyển đổi kết quả để học tiếp phải theo cơ chế công nhận riêng.

Bà Nguyễn Thảo Hương, đại diện Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết AQRF là công cụ chung giúp các quốc gia hiểu và so sánh trình độ của nhau.

"AQRF là cơ sở để công nhận trình độ chuyên môn, giúp nguồn nhân lực lưu chuyển thuận lợi giữa các quốc gia thành viên, tối ưu hóa sự dịch chuyển lao động nội khối", bà Hương nêu.

Bà Nguyễn Thảo Hương, đại diện Vụ Giáo dục Đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo (Ảnh: IOM).

Theo bà, Báo cáo tham chiếu của Việt Nam tập trung vào chuẩn đầu ra, bảo đảm chất lượng và học tập suốt đời, hướng đến liên thông giữa đào tạo chính quy, vừa làm vừa học, từ xa và công nhận kiến thức đã tích lũy.

Cơ chế công nhận kết quả học tập trước đây (RPL) nhằm ghi nhận kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của mỗi người, hỗ trợ họ học tiếp hoặc phát triển nghề nghiệp. Báo cáo cũng đặt ra yêu cầu làm rõ quan hệ giữa 5 bậc kỹ năng nghề với 8 bậc trình độ quốc gia, giữa chứng chỉ năng lực với trình độ đào tạo và giữa học tại trường với học tại nơi làm việc.

Tham chiếu chưa đồng nghĩa bằng cấp được tự động công nhận

Báo cáo tham chiếu Khung trình độ quốc gia Việt Nam với AQRF được Ủy ban AQRF thông qua tháng 10/2025 và Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố tháng 12 cùng năm.

Theo bà Nguyễn Thảo Hương, đại diện Vụ Giáo dục Đại học, báo cáo được xây dựng từ năm 2021 đến 2025, qua ba đợt thẩm định và lấy ý kiến các bộ, ngành, chuyên gia trong, ngoài nước cùng các quốc gia ASEAN. Báo cáo làm rõ mối liên hệ giữa 8 bậc trình độ của Việt Nam với AQRF về kiến thức, kỹ năng, mức độ tự chủ và trách nhiệm.

Tuy nhiên, AQRF không thay thế khung trình độ của từng nước hay tạo ra bằng cấp chung trong ASEAN. Bà Vũ Thị Tú Anh, Phó cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, lưu ý tham chiếu không tự động dẫn đến công nhận. Để việc công nhận thực chất, Việt Nam cần tiếp tục rà soát hệ thống, chương trình, chuẩn đầu ra, phương thức đánh giá, bảo đảm chất lượng và thống nhất việc cấp văn bằng, chứng chỉ.

Bà Vũ Thị Tú Anh, Phó cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Ảnh: IOM).

Theo bà Hương, Việt Nam còn thiếu một số nền tảng hỗ trợ công nhận trình độ như ngân hàng tín chỉ, hệ thống tích lũy và chuyển đổi tín chỉ. Liên kết đào tạo giữa các cơ sở trong nước với ASEAN cũng còn hạn chế.

Giai đoạn 2026-2030, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất nghiên cứu ký thỏa thuận công nhận trình độ với các nước và xây dựng hệ thống đăng ký, cấp phép chương trình đào tạo quốc gia, quốc tế.

Bà Mitsue Pembroke, Giám đốc Dự án và Quan hệ đối tác Tổ chức Di cư quốc tế Việt Nam, cho rằng kỹ năng và trình độ của người lao động cần được nhận diện, có khả năng chuyển đổi và đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc tham chiếu hiệu quả có thể giúp lao động Việt Nam tiếp cận công việc phản ánh đúng năng lực và được hưởng quyền lợi tương xứng.

Theo báo Dân trí

CÁ NHÂN CÓ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP VUI LÒNG ĐĂNG KÝ:

Loading ...