Lao động đi học lại khi thị trường sàng lọc mạnh

Thị trường lao động đang sàng lọc mạnh, không ít người dù đã ổn định công việc nhiều năm vẫn chủ động quay lại trường lớp, tham gia các khóa đào tạo...

Thị trường lao động sàng lọc mạnh, không ít lao động ổn định công việc nhiều năm quay lại trường lớp để nâng cao kỹ năng, tay nghề. Ảnh: Quỳnh Chi

Không còn ổn định lâu dài

Chị Nguyễn Thị Thùy Chi - nhân viên kế toán một công ty chuyên nhập khẩu hàng thực phẩm, dược phẩm từ Nhật Bản về Việt Nam - cho biết, chỉ tính riêng trong năm 2025, toàn công ty chị đã cho 13 nhân sự nghỉ việc, riêng bộ phận của chị có 3 người thuộc diện này. Tất cả nhân sự được cho nghỉ việc đều trong diện nhân sự khâu trung gian, trình độ không đáp ứng yêu cầu mới của công việc hoặc công việc được tự động hóa.

Ở tuổi 41, sau 9 năm gắn bó với công ty và công việc hiện tại, chị Chi nói “chưa bao giờ thấy từ “công việc ổn định” bấp bênh như hiện tại”.

“Trước đây, một công việc gắn bó 5-10 năm thường được xem là ổn định. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy sự ổn định đó đang trở nên mong manh. Nhiều doanh nghiệp tái cơ cấu, cắt giảm nhân sự, tự động hóa dây chuyền sản xuất, chuyển đổi số mạnh mẽ. Những vị trí không đáp ứng kịp yêu cầu mới dễ rơi vào diện giảm giờ làm, chuyển việc khác hoặc chấm dứt hợp đồng. Tôi quyết định học chuyên sâu mảng công việc mình đang đảm nhiệm để không bị đào thải”, chị Chi nói.

Không chỉ chị Chi, không ít lao động từng nghĩ rằng kinh nghiệm nhiều năm là “lá chắn” vững chắc, nhưng khi doanh nghiệp thay đổi công nghệ, quy trình, chính kinh nghiệm cũ lại trở thành rào cản nếu không được cập nhật. Nhận thức rõ điều này, nhiều người lao động chọn cách học tiếp khi còn đang có việc thay vì chờ đến lúc mất việc mới loay hoay tìm hướng đi mới.

Ông Nguyễn Xuân Huy - phó phòng đào tạo một trường cao đẳng nghề trên địa bàn phường Cầu Giấy (Hà Nội) - cho hay, xu hướng lao động quay lại học tập diễn ra ở nhiều nhóm ngành. Đặc biệt, với nhóm công nhân kỹ thuật, rất nhiều người đăng ký các lớp nâng bậc tay nghề, học vận hành máy móc mới. Nhóm nhân viên văn phòng thì đăng ký theo học kỹ năng số, phân tích dữ liệu, ngoại ngữ. Thậm chí, nhiều lao động trung niên cũng mạnh dạn học nghề mới để mở rộng cơ hội việc làm.

“Điểm chung của nhóm lao động này là ý thức rõ nguy cơ bị thay thế nếu không nâng cấp bản thân. Khi doanh nghiệp đầu tư công nghệ, ưu tiên lao động đa kỹ năng, người chỉ làm được một việc đơn lẻ dễ bị loại khỏi cuộc chơi. Việc học không chỉ giúp người lao động giữ được vị trí hiện tại, mà còn tăng khả năng dịch chuyển nội bộ, tránh rơi vào thế bị động khi doanh nghiệp tái cơ cấu”, ông Huy nhận định.

Kỹ năng là "tài sản" của người lao động

Dù nhận thức được tầm quan trọng của việc học, nhưng con đường này không hề dễ dàng. Phần lớn người lao động vừa học vừa làm phải đối mặt với áp lực kép về thời gian, tài chính và sức khỏe. Sau giờ làm việc, họ tiếp tục đến lớp, học trực tuyến hoặc tự học ban đêm, cuối tuần.

Với lao động có gia đình, việc sắp xếp thời gian học tập còn khó khăn hơn khi phải cân bằng giữa công việc, con cái và trách nhiệm gia đình. “Đi học ở thời điểm này, ở tuổi này là lựa chọn đầy áp lực nhưng vẫn phải chấp nhận nếu không muốn bị tụt lại phía sau”, chị Chi thừa nhận.

Học tập, nâng cao tay nghề, kỹ năng trở thành nhu cầu tự thân của người lao động khi thị trường ngày càng khắt khe hơn. Ảnh: Quỳnh Chi

Anh Nguyễn Đức Bình - phó phòng kỹ thuật một công ty chuyên về thiết bị điện tại phường Việt Hưng (Hà Nội) - đã đăng ký lớp cao học chuyên ngành, bắt đầu học từ tháng 2.2026.

Theo anh Bình, ở tuổi 43 của anh, áp lực học tập rất lớn nhưng không có lựa chọn khác vì chính sự thay đổi của thị trường lao động. “Ngoài ra, chính bản thân tôi cũng nhận thấy sự chuyển biến trong tư duy của mình. Thay vì trông chờ hoàn toàn vào doanh nghiệp, tôi chọn chủ động đầu tư cho bản thân, coi học tập là một phần tất yếu của quá trình lao động”, anh Bình chia sẻ.

Ông Bùi Sỹ Lợi - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội (nay là Ủy ban Xã hội) - cho rằng, thị trường lao động hiện nay cho thấy, kỹ năng là “tài sản” quan trọng nhất của người lao động.

“Bằng cấp có thể là điểm khởi đầu, nhưng khả năng học hỏi liên tục mới quyết định khả năng tồn tại lâu dài. Việc học không chỉ giới hạn trong trường lớp chính quy, mà còn là các khóa đào tạo ngắn hạn, học trực tuyến, học tại doanh nghiệp. Đáng chú ý, nhiều lao động nhận thức sâu sắc rằng, học không chỉ để tăng lương, mà quan trọng hơn là giữ được việc làm và sự chủ động. Khi có kỹ năng, họ tự tin hơn trước những biến động, có thể lựa chọn ở lại hay chuyển việc, thay vì bị động chờ quyết định từ doanh nghiệp”, ông Bùi Sỹ Lợi nói.

Đồng tình với nỗ lực học thêm, nâng cao tay nghề của người lao động, ông Lợi cũng cho rằng họ cần thêm “bệ đỡ” để yên tâm học tập: Nhà nước cần mở rộng các chương trình đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng, hỗ trợ chi phí học tập cho lao động đang làm việc, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương; doanh nghiệp cần coi đào tạo là đầu tư dài hạn, không chỉ phục vụ lợi ích trước mắt mà còn giúp ổn định nguồn nhân lực.

Theo báo Lao động