Lao động mắc kẹt vì thu nhập thấp

Không ít lao động có việc làm ổn định nhưng thu nhập không đủ trang trải cuộc sống. Thực trạng này khiến lao động trẻ đối mặt với áp lực tài chính kéo dài.

Với mức lương 11 triệu đồng/tháng, anh Hạnh sống "vật vã" tại thành phố. Gánh nặng tiền thuê nhà, tiền ăn... khiến lao động trẻ đối mặt với áp lực tài chính kéo dài. Ảnh: NVCC

Lương chưa đủ sống

Hơn 2 năm nay, anh Bùi Văn Hạnh (quê phường Phủ Lý, Ninh Bình) - hiện là nhân viên một công ty chuyên về in ấn tại phường Phương Liệt (Hà Nội) - thường xuyên sống cảnh “ăn mì tôm qua bữa” những ngày cuối tháng.

Tốt nghiệp một trường cao đẳng tại Hà Nội năm 2023, anh Hạnh xin vào làm ở công ty hiện tại và gắn bó đến nay. Công việc mỗi ngày của anh Hạnh là chuẩn bị nguyên liệu và kiểm soát chất lượng tại xưởng in. Lương khi mới vào làm việc được 7,5 triệu đồng/tháng, đến nay anh được 11 triệu đồng/tháng.

Anh Hạnh hiện thuê một căn tập thể cũ gần chợ Hà Đông (phường Hà Đông, Hà Nội) với giá 4 triệu đồng/tháng. Ngoài chi phí thuê nhà chiếm hơn 1/3 lương hằng tháng, anh Hạnh còn tốn chi phí cho ăn uống, đi lại, điện nước. “Tổng các khoản cố định cho thuê nhà, ăn uống, xăng xe… khoảng 8,5 triệu đồng/tháng. Trong số tiền còn lại, tôi phải cân đối chi cho những khoản không tên khác. Tháng nào may mắn không phát sinh nhiều đám cưới hoặc ốm đau, tôi vừa vặn chi tiêu trong khoản 11 triệu đồng tiền lương; tháng nào có việc phát sinh thì những ngày cuối tháng chỉ ăn mì tôm qua bữa”, anh Hạnh cho biết.

Anh Hạnh chia sẻ, anh từng nghĩ đến việc tìm công việc mới, thu nhập cao hơn để cải thiện cuộc sống nhưng với lao động có trình độ cao đẳng, không sâu chuyên môn như anh, tìm công việc hơn 10 triệu đồng/tháng không phải đơn giản.

2 tháng nay, anh Hạnh tranh thủ buổi tối làm thêm chạy xe ôm công nghệ. “Mỗi tối tôi chạy khoảng 3 tiếng, ngày nhiều được 200.000 đồng, ngày ít được hơn 100.000 đồng, mỗi tháng có thêm khoảng 3-4 triệu đồng. Số tiền này giúp tôi chi tiêu “dễ thở” hơn nhưng thường xuyên rơi vào mệt mỏi, kiệt sức”, anh Hạnh cho hay.

Thực tế cho thấy, tại các thành phố lớn, mức thu nhập phổ biến của lao động trẻ dao động khoảng 7-9 triệu đồng/tháng. Với con số này, người lao động có thể duy trì việc đi làm đều đặn, nhưng rất khó đảm bảo mức sống tối thiểu khi chi phí sinh hoạt ngày càng leo thang.

Trước áp lực chi tiêu, nhiều lao động chọn cách làm thêm ngoài giờ hoặc nhận việc phụ. Sau giờ làm chính, họ chạy xe công nghệ, bán hàng online, làm việc tự do hoặc nhận thêm các công việc ngắn hạn.

Dù giúp tăng thu nhập trước mắt, việc làm thêm kéo dài lại tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và hiệu quả công việc chính. Không ít lao động rơi vào vòng xoáy “làm nhiều nhưng vẫn không khá lên”, khi thời gian nghỉ ngơi bị thu hẹp, khả năng nâng cao kỹ năng bị hạn chế.

Chất lượng việc làm là “nút thắt”

Bà Lê Thị Anh Hoài - Trưởng phòng nhân sự Tập đoàn Công nghệ Y tế Hạnh Bình An (phường Cửa Nam, Hà Nội) - nhận định, nguyên nhân cốt lõi của “bẫy thu nhập thấp” không chỉ nằm ở mức lương mà còn ở chất lượng việc làm. Nhiều công việc hiện nay mang tính ngắn hạn, hợp đồng linh hoạt, ít cơ hội tăng lương và thăng tiến.

Doanh nghiệp thắt chặt chi phí, tối ưu nhân sự khiến người lao động dễ rơi vào tình trạng giảm giờ làm, cắt thưởng hoặc không được điều chỉnh thu nhập tương xứng với mức tăng giá chung của thị trường. Việc làm có nhưng thiếu ổn định và thiếu triển vọng khiến thu nhập của người lao động khó cải thiện trong dài hạn. Ngoài ra, khu vực dịch vụ và lao động phi chính thức – nơi thu hút đông lao động trẻ – lại là nhóm dễ tổn thương nhất.

Chất lượng việc làm cũng là một trong những nguyên nhân khiến lao động trẻ chật vật chi tiêu tại thành phố. Ảnh: Quỳnh Chi

“Tình trạng “có việc nhưng không đủ sống” kéo dài, hệ lụy không chỉ dừng ở từng cá nhân. Người lao động thu nhập thấp dễ rời bỏ hệ thống bảo hiểm xã hội, lựa chọn việc làm phi chính thức để có thêm thu nhập ngắn hạn, làm suy giảm nền tảng an sinh. Về lâu dài, “bẫy thu nhập thấp” còn ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực, khi người lao động không đủ điều kiện đầu tư cho học tập, nâng cao kỹ năng – yếu tố then chốt để cải thiện năng suất và thu nhập”, bà Anh Hoài nói.

Để tháo gỡ “bẫy thu nhập thấp”, bà Nguyễn Thị Lan Hương - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội - cho rằng cần cách tiếp cận toàn diện.

Trước hết, chính sách tiền lương cần tiếp tục được điều chỉnh theo hướng tiệm cận mức sống tối thiểu, phản ánh đúng chi phí sinh hoạt, đặc biệt tại các đô thị lớn; tăng lương không thể tách rời mục tiêu nâng cao năng suất lao động. Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng việc làm, tạo điều kiện để người lao động tiếp cận các vị trí có giá trị gia tăng cao hơn thông qua đào tạo, đào tạo lại và chuyển đổi kỹ năng. Về phía doanh nghiệp, cải thiện môi trường làm việc, xây dựng lộ trình nghề nghiệp rõ ràng sẽ giúp người lao động nhìn thấy cơ hội phát triển, sẵn sàng gắn bó lâu dài.

Theo báo Lao động