"Siết" phương thức, gọn nguyện vọng: Tuyển sinh đại học sắp "dễ thở" hơn cho thí sinh?

Hàng loạt thay đổi trong dự thảo quy chế tuyển sinh đại học đang được đề xuất, từ giảm phương thức xét tuyển đến giới hạn nguyện vọng, hứa hẹn tạo bước chuyển lớn về minh bạch và công bằng.

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến góp ý cho Dự thảo Quy chế tuyển sinh trình độ đại học và cao đẳng ngành Giáo dục Mầm non, với hàng loạt điều chỉnh được đánh giá là tác động trực tiếp đến thí sinh ngay từ mùa tuyển sinh tới. Tinh thần chung của dự thảo là đơn giản hóa, minh bạch hóa và giảm áp lực xã hội, nhưng cũng đặt ra yêu cầu thí sinh phải định hướng nghề nghiệp sớm và nghiêm túc hơn.

Một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh (thi tuyển, xét tuyển hoặc kết hợp), không tính phương thức tuyển thẳng.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT lý giải về một số điều chỉnh trong Dự thảo Quy chế tuyển sinh trình độ đại học

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT), thống kê nhiều năm cho thấy các trường từng sử dụng tới gần 20 phương thức tuyển sinh khác nhau. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy khoảng 90% thí sinh trúng tuyển chỉ tập trung vào các phương thức quen thuộc như: xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ THPT, kết hợp điểm thi và học bạ.

Trong khi đó, một số phương thức khác tồn tại nhiều năm nhưng rất ít thí sinh sử dụng hoặc trúng tuyển. Những phương thức này không chỉ khiến phụ huynh, học sinh khó hiểu khi tìm hiểu thông tin mà còn làm các trường tốn nguồn lực tổ chức.

Việc giới hạn còn 5 phương thức được kỳ vọng sẽ giúp bức tranh tuyển sinh rõ ràng hơn, thí sinh dễ tiếp cận thông tin hơn, đồng thời góp phần tiết kiệm chi phí xã hội và tăng tính công bằng.

Dự thảo cũng đề xuất mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 10 nguyện vọng trong một đợt xét tuyển, thay vì không giới hạn như trước. Thông tin này từng khiến nhiều học sinh lớp 12 lo lắng vì sợ “ít lựa chọn hơn”.

Tuy nhiên, số liệu từ Bộ GD&ĐT lại cho thấy bức tranh khác. Những năm gần đây: 35,1% thí sinh trúng tuyển ngay nguyện vọng 1; 98,5% thí sinh trúng tuyển ở các nguyện vọng dưới 10; Tỷ lệ trúng tuyển và nhập học từ nguyện vọng trên 10 là rất thấp.

Tại Hội nghị Giáo dục Đại học năm 2025, nhiều trường thậm chí còn đề xuất giới hạn từ 1–5 nguyện vọng. Sau khi phân tích dữ liệu và đảm bảo nguyên tắc xét tuyển bình đẳng (không phụ thuộc thứ tự ưu tiên khi xét điểm), Bộ GD&ĐT cho rằng mức 10 nguyện vọng là hợp lý, vừa đủ rộng để thí sinh lựa chọn, vừa tránh đăng ký tràn lan.

Việc này cũng góp phần giảm lệ phí, rút ngắn thời gian xử lý xét tuyển và buộc thí sinh phải tìm hiểu kỹ hơn về ngành học thay vì “đặt chỗ cho chắc”.

Phương thức xét học bạ – vốn chiếm khoảng 40% tổng số thí sinh trúng tuyển suốt hơn 10 năm qua – cũng được điều chỉnh theo hướng đánh giá toàn diện hơn.

Nếu trước đây, nhiều nơi chủ yếu dựa vào điểm lớp 12, thì dự thảo mới yêu cầu xét kết quả học tập của cả 3 năm THPT. Đồng thời, bổ sung ngưỡng tối thiểu 16 điểm cho 3 môn trong tổ hợp xét tuyển (hoặc Toán, Ngữ văn và một môn khác).

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, quy định này nhằm đảm bảo học sinh không lơ là năm lớp 12 – giai đoạn chứa nhiều kiến thức nền tảng quan trọng cho bậc đại học. Khi nền tảng tốt hơn, khả năng theo kịp chương trình và hoàn thành khóa học của sinh viên cũng sẽ cao hơn.

Với các ngành đào tạo giáo viên được Nhà nước hỗ trợ ngân sách, dự thảo khuyến nghị thí sinh nên đặt các nguyện vọng ưu tiên từ 1 đến 3 nếu thực sự có định hướng theo nghề.

Điều này giúp các trường sư phạm dự báo chính xác hơn số sinh viên nhập học diện ngân sách, đồng thời thuận lợi trong việc phối hợp địa phương về nhu cầu sử dụng giáo viên sau khi tốt nghiệp.

Tổng thể, các điều chỉnh trong dự thảo quy chế mới được Bộ GD-ĐT định hướng theo nguyên tắc: công bằng, minh bạch, giảm tốn kém và tăng trách nhiệm của cả thí sinh lẫn cơ sở đào tạo. Khi phương thức gọn lại, nguyện vọng bớt dàn trải và điều kiện xét tuyển rõ ràng hơn, quá trình tuyển sinh được kỳ vọng sẽ bớt “ma trận” như nhiều năm qua.

Với thí sinh, thay đổi lớn nhất có lẽ không nằm ở con số 5 phương thức hay 10 nguyện vọng, mà ở yêu cầu phải hiểu mình muốn học gì và vì sao chọn ngành đó – sớm hơn, nghiêm túc hơn và có trách nhiệm hơn với lựa chọn của chính mình.

Khánh Linh (theo An ninh Thủ đô, Đại đoàn kết)