ĐỪNG HỎI "NÊN LÀM CHUYÊN SÂU HAY TỔNG HỢP", BẠN ĐANG HỎI SAI CÂU RỒI

[Bài rất dài - chỉ dành cho các bạn định hướng hoặc đang làm HR]
-----------
Mình mất gần 4 tiếng để viết bài này với sự hỗ trợ của AI nên nó dài thế đấy
Bài viết chia sẻ góc nhìn cá nhân nên rất welcome các anh/chị/bạn chia sẻ thêm góc nhìn của mình về nghê Nhân sự
ĐỪNG HỎI "NÊN LÀM CHUYÊN SÂU HAY TỔNG HỢP", BẠN ĐANG HỎI SAI CÂU RỒI
Gần như tuần nào mình cũng nhận được câu hỏi này từ các bạn HR trẻ:
"Em nên đi sâu một mảng như tuyển dụng, đào tạo, C&B, hay nên làm tổng hợp ạ?"
Sau nhiều năm làm nghề và tư vấn hướng đi cho rất nhiều bạn HR, mình thấy: đây là câu hỏi sai
Vì chuyên sâu hay tổng hợp, gần như ai cũng làm được. Đó không phải thứ bạn ngồi chọn trước
Cái bạn thật sự chọn, và nó quyết định cả lộ trình của bạn, là LOẠI HÌNH CÔNG TY bạn bước vào
Vì chính loại công ty sẽ quyết định bạn trở thành người chuyên sâu hay người tổng hợp
TRƯỚC HẾT, HR CÓ NHỮNG MẢNG NÀO
Để dễ hình dung, nghề HR thường có các mảng phổ biến:
Tuyển dụng: tìm và chiêu mộ nhân sự
Đào tạo và phát triển (L&D): nâng năng lực cho người trong công ty
C&B: lương, thưởng, phúc lợi, chính sách
Phát triển tổ chức (OD)
HRBP: đối tác nhân sự gắn với một khối kinh doanh
Làm sâu một mảng, người ta gọi là chuyên sâu (specialist). Làm cùng lúc nhiều mảng, gọi là tổng hợp (generalist)
Có một hình ảnh dễ hiểu: generalist giống bác sĩ đa khoa, bạn tới khám tổng quát, họ xử lý được phần lớn vấn đề và nắm toàn bộ tình hình của bạn. Specialist giống bác sĩ tim mạch, chỉ tập trung một thứ nhưng sâu tới tận cùng
Không ai giỏi hơn ai. Bệnh viện cần cả hai. Vấn đề là bạn hợp làm bác sĩ nào
Và bạn không trực tiếp chọn điều đó. Bạn chọn công ty, rồi công ty đặt bạn vào một trong hai
ĐÂY LÀ 3 NHÓM CÔNG TY, MỖI NHÓM ĐẨY BẠN VỀ MỘT HƯỚNG
----------
NHÓM 1: CÔNG TY NHỎ, SME, STARTUP (dưới 150 người)
Ở đây bạn gần như chắc chắn làm TỔNG HỢP
Điểm hay:
Được làm rất nhiều thứ, có khi kiêm cả hành chính, đối ngoại, thậm chí dính dáng kế toán
Linh hoạt, ra quyết định nhanh vì ít tầng nấc, mọi thứ nằm ở CEO, khi cần dễ phá lệ, ví dụ offer lương cao hơn ngân sách
Chưa có quy trình, đây là cơ hội để bạn tự xây từ đầu
Lên chức rất nhanh
Công ty nhỏ nên mọi người biết nhau hết, gắn bó, ít khoảng cách, đi làm thường vui
Điểm dở:
Mọi thứ dễ lộn xộn, không quy định gì rõ ràng
Ngân sách nhân sự ít, vì chủ thường tập trung lợi nhuận, chưa đầu tư cho con người
Thường không có chiến lược HR rõ ràng, bạn chạy theo nhu cầu các bộ phận nên bị động và ít được đánh giá cao
Được làm nhiều nhưng ít cơ hội làm sâu
Làm nhiều nhưng không chắc cái mình làm là đúng, là tốt nhất chưa
Cần chuẩn bị gì:
Khả năng tự xoay xở, chịu được hỗn loạn, không chờ ai cầm tay chỉ việc
Tinh thần chủ động build, vì không có sẵn gì để dựa vào
Quan trọng nhất: bạn phải có một mentor dày dặn, hoặc một người sếp có tâm và giỏi chuyên môn để dẫn dắt. Nếu không, bạn sẽ luôn mắc kẹt trong câu hỏi: những thứ mình làm liệu có đúng, có tốt nhất chưa, có cách nào hay hơn không, bên ngoài và các công ty lớn người ta làm thế nào. 3 đến 5 năm đầu là giai đoạn học nghề, học sai thì về sau sửa rất khó
----------
NHÓM 2: CÔNG TY TẦM TRUNG (150 đến 300 người)
Đây là vùng ở giữa, bắt đầu có phân mảng nhưng vẫn phải kiêm nhiệm
Điểm hay:
Vừa có cơ hội đi sâu một mảng, vừa còn biết các mảng khác
Có chút quy trình để học, nhưng vẫn đủ linh hoạt để xoay
Cân bằng giữa cái hỗn loạn của công ty nhỏ và cái cứng nhắc của tập đoàn
Điểm dở:
Dễ rơi vào cảnh nửa nạc nửa mỡ, không sâu hẳn cũng không rộng hẳn nếu bạn không chủ động
Quy trình đang hình thành nên đôi khi thay đổi liên tục
Cần chuẩn bị gì:
Biết chọn một mảng để đầu tư đi sâu, ngay giữa lúc vẫn phải làm nhiều việc
Tương tự công ty nhỏ, bạn vẫn rất cần một mentor hoặc người sếp giỏi để dẫn dắt. Nếu không, bạn dễ làm theo bản năng mà không biết liệu mình có đang đi đúng hướng, hay bên ngoài người ta đã làm tốt hơn nhiều rồi
----------
NHÓM 3: TỪ 300 NGƯỜI TRỞ LÊN, TẬP ĐOÀN, MNC
Thường tới khoảng 300 người là HR đã chia nhỏ chuyên sâu. Ở đây bạn gần như chắc chắn làm CHUYÊN SÂU một mảng
Điểm hay:
Được học mọi quy trình, hệ thống, chính sách bài bản. Sau này "ra đời" thì món đồ chơi nào cũng biết
Cơ hội đi sâu chuyên môn rất tốt
HR có vai trò và tiếng nói rõ ràng, chiến lược công ty gắn với hoạt động HR nên chủ động hơn
Thường có career path rõ ràng
Lương thường cao
Khi nhảy việc, hồ sơ của bạn giá trị, hợp cả tập đoàn lẫn công ty nhỏ, và qua công ty nhỏ thì title lên rất nhanh
Điểm dở, mà thú vị là nó chính là điểm hay của hai nhóm kia:
Rất khó lên chức vì quá nhiều người giỏi, cạnh tranh cao
Công ty lớn nên có tính cục bộ, mỗi team một kiểu văn hoá, bạn phải tập thích nghi nhiều
Các sếp thường rất giỏi nên HR hay bị lép vế
Muốn break rule rất khó, phải xin phê duyệt qua công ty mẹ, cấp vùng, cấp tổng
Ít có cơ hội biết các mảng khác ngoài mảng mình làm
Bản thân việc tuyển khó cũng là một rào cản: muốn vào bạn phải rất giỏi, nỗ lực rất nhiều, họ không chỉ nhìn bằng cấp mà còn yêu cầu kinh nghiệm, tư duy logic, leadership đủ thứ
Cần chuẩn bị gì:
Chấp nhận đi sâu một mảng, không ôm đồm
Chủ động xây quan hệ với anh chị mảng khác, xin tham gia hỗ trợ để học thêm, vì không ai tự mang việc mảng khác tới cho bạn
Và nhiều thứ khác nữa, bạn quan tam 6 thì để lại cmt nhe
----------
MỘT ĐIỀU ÍT AI NÓI VỚI BẠN: VỊ THẾ CỦA HR
Dù làm công ty nhỏ hay tập đoàn, khi chọn nơi đầu quân, bạn nên nhìn một thứ rất quan trọng: vị thế của HR trong công ty đó
Vị thế ấy thể hiện qua một câu hỏi: người đứng đầu HR, là HRM, HRD hay Head of HR, có nằm trong ban lãnh đạo cấp cao không, có được ngồi chung mâm với các C-level không
Nếu có, HR mới thật sự có tiếng nói và sức ảnh hưởng. Còn nếu HR chỉ report cho một C-level nào đó, dù là CEO, mà nằm dưới các C khác, thì gần như HR chỉ "chạy theo", làm dịch vụ hỗ trợ chứ không định hình được gì
Đây là điều bạn nên quan sát trước khi chọn, vì nó quyết định bạn sẽ là người kiến tạo hay người phục vụ
KIỂU ÁP LỰC CŨNG KHÁC NHAU
Một góc nữa để bạn tự soi mình hợp hướng nào:
Làm tổng hợp, bạn đối mặt sự gián đoạn liên tục và những vấn đề cảm xúc của con người. Sáng xử lý mâu thuẫn, trưa lo tuyển dụng, chiều giải quyết khiếu nại. Đa dạng nhưng khó lường
Làm chuyên sâu, bạn đối mặt deadline gắt và áp lực chính xác cao, đặc biệt với C&B hay dữ liệu. Lịch làm việc dễ đoán hơn nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ tới từng con số
Bạn chịu được kiểu áp lực nào hơn, đó cũng là một gợi ý cho lựa chọn của bạn
----------
ĐIỀU QUAN TRỌNG NHẤT, VÀ ÍT AI NÓI
Đi hướng nào cũng được, nhưng đi một cái sẽ tốt hơn là lửng lơ. Và sau 3 đến 5 năm, hướng đó rất khó thay đổi
Đặc biệt có một chiều gần như một chiều: nếu bạn làm TỔNG HỢP ở công ty nhỏ quá lâu, bạn gần như kẹt luôn
Vì khi muốn nhảy lên tập đoàn làm chuyên sâu, họ đánh giá cao sự chuyên sâu mà bạn lại không có. Vào được thì cũng bị down level
Chiều ngược lại thì dễ: từ tập đoàn làm chuyên sâu bước sang công ty nhỏ, title của bạn còn lên nhanh
Và một sự thật phũ phàng: khi đã đi làm lâu năm, đổi hướng càng khó, không phải vì bạn kém, mà vì cơm áo gạo tiền khiến bạn không còn dám mạo hiểm như lúc trẻ
----------
CÁI BẪY MANG TÊN "SỰ ỔN ĐỊNH"
Đây là cái bẫy mình thấy nhiều bạn HR rơi vào nhất, mà không hề hay biết
Nhiều bạn mới ra trường, vào một công ty vừa hoặc nhỏ, thấy mọi thứ rất ổn. Đồng nghiệp thân thiện, sếp dễ chịu, công việc không quá áp lực, thu nhập kha khá
Và cứ thế làm 2 năm, 3 năm, có khi lâu hơn
Đến một thời điểm, bạn nhận ra mình muốn bước sang một cái ao to hơn, muốn lao ra biển lớn để thử sóng to gió cả
Nhưng lúc này đã rất khó. Vì cái bẫy ổn định đã ghìm chân bạn quá lâu rồi
Các tập đoàn, MNC họ thường chỉ tuyển người đã có kinh nghiệm làm ở MNC, hoặc sinh viên mới ra trường thật sự xuất sắc. Bạn không còn thuộc nhóm nào trong hai nhóm đó
Chưa kể, khi ở trong vùng an toàn quá lâu, bạn cứ thấy mình làm mọi thứ đều ổn, ít tiếp xúc với bên ngoài, ít va chạm để biết độ chuyên môn thật của mình tới đâu. Bạn không biết thế giới HR ngoài kia còn những gì, người ta đã đi xa tới đâu
Rồi vì thấy đang ổn, bạn hiếm khi đầu tư đi học, ít cập nhật cái mới
Thành ra chỉ sau vài ba năm, bạn tưởng mình đứng yên, nhưng thực ra là đang thụt lùi so với thị trường
Ổn định không xấu. Nhưng ổn định quá sớm, khi bạn còn trẻ và còn nhiều thứ để học, là một cái bẫy ngọt ngào
----------
MỘT GÓC RẤT THỰC TẾ: LƯƠNG
Nói gì thì nói, lương vẫn là một thước đo quan trọng. Và đây là vài con số thực tế để bạn cân nhắc:
Lương của một HRM ở công ty vừa và nhỏ thường rơi vào tầm 30 đến 50 triệu
Lương của Head một function HR trong tập đoàn hay MNC có thể gấp rưỡi, gấp đôi con số đó
Nếu bạn muốn chạm tới mức lương 9 con số, gần như bắt buộc bạn phải vào tập đoàn hoặc MNC. Ở công ty nhỏ, trần lương cho HR thường không tới được mức đó
Đây không phải để nói tiền là tất cả. Mà để bạn nhìn rõ: môi trường bạn chọn không chỉ định hình chuyên môn, nó còn đặt ra cái trần thu nhập cho bạn
----------
LÀM CHUYÊN SÂU MỘT MẢNG, SAU NÀY CÓ LÊN ĐƯỢC HRD HAY CPO KHÔNG
Câu trả lời là CÓ, và thực tế còn ngược với điều nhiều người tưởng
Nếu bạn chịu khó research, bạn sẽ thấy HRD và CPO của các tập đoàn, MNC đa phần đều có background làm sâu một mảng trong HR rồi mới đi lên, hiếm có ai đi thẳng từ tổng hợp lên tới đỉnh
Vì sao? Vì giỏi sâu một mảng là cách bạn tạo nền tảng vững và chứng minh được năng lực thật. Có cái gốc đó rồi, con đường lên cao mới chắc
Và khi đã lên tới HRD, CPO, bạn không cần phải giỏi hết mọi mảng nữa. Vì lúc đó bạn có một dàn lead và manager bên dưới giỏi chuyên môn rồi. Việc của bạn là tầm nhìn, là làm việc với C-level, chẩn đoán vấn đề tổ chức, làm cố vấn tin cậy cho lãnh đạo
Nói cách khác: đi lên từ một mảng chuyên sâu, rồi mở rộng tầm nhìn ở cấp cao. Đó là con đường phổ biến nhất, chứ không phải biết mỗi thứ một chút ngay từ đầu
Hai con đường lên đỉnh cũng khác nhau. Nhánh chuyên sâu đi từ chuyên viên, lên trưởng nhóm, rồi giám đốc một mảng như Giám đốc Tuyển dụng, Giám đốc C&B, rồi mới mở rộng lên HRD.
Nhánh tổng hợp đi từ generalist, lên HR Manager, có thể lên HRBP, rồi HRD...Nhưng chỉ ở công ty nhỏ, hơi khó để vô MNC hay Tập đoàn lớn
Có một lưu ý quan trọng: dù bạn ở đâu, kể cả công ty nhỏ hay vừa, bạn vẫn nên giỏi sâu ít nhất một mảng, thường là Tuyển dụng hoặc C&B. Đừng để mình chỉ biết mỗi thứ một chút, vì đó là kiểu hồ sơ khó đi xa nhất
VÀ MỘT YẾU TỐ CỦA THỜI ĐẠI
Dù bạn chọn hướng nào, có một thứ ngày càng quyết định: khả năng ứng dụng AI vào công việc
Một khảo sát gần đây cho thấy rất ít CEO tin rằng lãnh đạo HR của họ thật sự thành thạo AI, thấp hơn mọi vị trí cấp cao khác. Đây vừa là cảnh báo, vừa là cơ hội. Ai biết dùng AI để làm nhanh hơn, sâu hơn, người đó có lợi thế lớn, dù đi chuyên sâu hay tổng hợp
----------
VẬY BẠN NÊN CHỌN THẾ NÀO
Không ai chọn thay bạn được, vì nó phụ thuộc vào năng lực và con người bạn. Nhưng bạn có thể tự soi qua vài câu hỏi:
Bạn hợp đào sâu một thứ tới cùng, hay thích biết nhiều và xoay nhiều việc một lúc?
Bạn chịu được sự hỗn loạn tự xoay của công ty nhỏ, hay cần môi trường quy trình bài bản?
Bạn chịu được kiểu áp lực gián đoạn cảm xúc, hay kiểu deadline chính xác tới từng con số?
Bạn muốn lên chức nhanh nhưng giới hạn ở quy mô nhỏ, hay đi chậm hơn nhưng mở được cánh cửa tập đoàn?
Sau 5 năm bạn muốn thành chuyên gia một mảng, hay người quản lý nhân sự tổng thể như HRM, có khi quản luon 6ca3 Hành chính?
Và bạn có đang được một mentor hay người sếp giỏi dẫn dắt không, vì điều này quyết định bạn học đúng hay học sai ngay từ đầu?
Trả lời thật lòng mấy câu này, hướng đi của bạn sẽ rõ hơn rất nhiều
Tóm lại, đừng mất thời gian hỏi nên làm chuyên sâu hay tổng hợp
Hãy hỏi mình muốn đứng ở đâu sau 5 năm, rồi chọn đúng loại công ty đưa bạn tới đó
Không có hướng nào tốt nhất, chỉ có hướng phù hợp hơn với bạn
Nếu bạn đang thật sự phân vân về lộ trình của riêng mình, cứ nhắn cho mình, mình sẵn sàng cùng bạn nhìn lại và gỡ