Lâu lâu lướt Threads đọc được một bài khá hay của bạn này. Tác giả đặt ra một vấn đề insightful là: Agency, marcom, marketing in-house đang tạo ra một thế hệ "professional renters" người làm 5 năm, 50 campaigns nhưng không sở hữu được gì.

Tóm tắt ý chính: Công ty bảo "hãy coi đây là công ty của bạn" nhưng công ty thì tích lũy theo thời gian (khách hàng, thương hiệu, doanh thu), còn bạn thì reset mỗi tháng 1: KPI mới, pitch mới, đôi khi cả team cũng thay. Kỹ năng thì ai làm đủ lâu cũng có. Cái tạo khác biệt dài hạn là tài sản: audience, sản phẩm, hiểu biết sâu về một ngành cụ thể.

Đề xuất 5 thứ: 
- chọn ngành thay vì chọn client, 
- biến project thành case study công khai, 
- tạo audience trước khi cần, 
- tạo sản phẩm từ chuyên môn, 
- đàm phán khác đi (đổi fee lấy cổ phần, đàm phán quyền dùng case study...)

Góc nhìn của tôi: 

1. Về nỗi sợ tốc độ đào thải, tôi đồng ý sâu sắc.

Ở agency, tôi từng muốn có một con đường sự nghiệp kiểu khác. Không phải 2 năm một nấc: junior → senior → manager → director. Mà là kiểu thâm niên có giá, ở lâu thì quyền lợi tăng, hiểu biết tích lũy và được respect.

Giống như các nghề có lợi thế thâm niên, bạn không cần "lên chức" liên tục, nhưng 10 năm kinh nghiệm khác hẳn 3 năm. Kiến thức ngấm vào người, uy tín tự nhiên có, và điều đó được thị trường công nhận.

Còn agency, thú thực tôi cảm thấy áp lực nếu mình không có sự thăng tiến bậc thang rõ ràng. Thử suy nghĩ về cảnh 10 năm hay 15 năm, mà chưa lên được quản lý hay giám đốc (hay tự ra mở công ty) thì sẽ cảm thấy mình không đủ cố gắng, cũng không còn đủ sức để làm executive nữa, rồi thì áp lực từ các bạn trẻ nữa. Vào làm ở một team mà manager giữ ghế mãi 5 năm chưa chịu rời đi hay lên chức thì làm sao có chỗ cho các bạn. Tốc độ đào thải cao đến mức người ta sợ ở lâu hơn là sợ nghỉ sớm.

2. Về "chọn ngành" 

Tác giả nói nên chọn ngành thay vì chọn client, đào sâu một vertical để có trực giác mà người làm đa ngành không có. Logic thì đúng. Nhưng với tôi, sự đa dạng lại là thứ tôi thích trong môi trường agency. Tháng này làm FMCG, tháng sau làm fintech, quý tới làm F&B. Mỗi brief là một thế giới mới. Tôi không thấy đó là "lãng phí", tôi thấy đó là cơ hội để nhìn thấy pattern xuyên ngành.

Người chỉ làm F&B có thể biết insight ngành F&B sâu hơn tôi. Nhưng người làm 10 ngành khác nhau có thể thấy những thứ người làm một ngành không thấy: cách người tiêu dùng ra quyết định có gì giống nhau giữa mua sữa và mua bảo hiểm? Tại sao chiến lược content cho tech startup lại áp dụng được cho giáo dục?

Vấn đề không phải "học rộng hay học sâu". Vấn đề là: bạn có ý thức về việc mình đang học gì không?

Và thực tế, khi đi làm bạn thường chọn công ty, rồi công ty quyết định bạn làm ngành nào. Còn khi làm chủ công ty hoặc solo thì quyền chọn của bạn mới cao hơn (dĩ nhiên, khi có network, danh tiếng, chuyên môn và chiến lược rõ ràng chứ lúc mới ra thì có tiền để sinh tồn là chọn lựa hàng đầu).

Chọn ngành" là chiến lược tốt khi hoạch định, nhưng đừng quá cứng nhắc.

Vậy "bề sâu" của người làm agency là gì? Nếu không chọn một ngành để đào sâu, thì đào sâu vào đâu? Tôi nghĩ có 3 loại:

- Một là sâu về một kỹ năng cốt lõi.

Ví dụ, cũng là "làm content" nhưng thực ra content có rất nhiều mảng:

+ Theo chức năng thì bạn chuyên về content inbound (kéo khách về), copywriting (viết để bán), social content (xây kênh, nuôi cộng đồng), IMC content (chiến dịch tích hợp đa kênh)... hay gì? 
+ Có người chuyên viết quảng cáo, người chuyên viết sales page, người chuyên viết email sequence, người chuyên viết manifesto cho thương hiệu...
+ Theo xu hướng mới thì có content kết hợp AI, hoặc tối ưu nội dung để AI tìm thấy (AI search optimization) - mảng này đang nổi lên khi người dùng bắt đầu hỏi AI thay vì Google.

Bề rộng là bạn biết làm nhiều thứ. Bề sâu là có một thứ bạn giỏi đến mức người ta gọi tên bạn khi cần. "Cần viết sales page hả? Gọi A đi." "Brief khó, cần người viết manifesto? Chỉ có B làm được." Đó là bề sâu.

Hai là sâu về một góc nhìn và trải nghiệm. Cách bạn nhìn vấn đề, cách bạn giải quyết brief. Có người giỏi "nói chuyện với gen Z", có người giỏi "biến brief khô khan thành câu chuyện có cảm xúc", có người chuyên xử lý những brand "khó nói" như tài chính, bảo hiểm, y tế. 

Ba là sâu về tư duy hệ thống. Không chỉ làm được, mà còn dạy được. Không chỉ làm tốt một lần, mà còn lặp lại được. Biến kinh nghiệm thành framework, biến cách làm thành quy trình. Người có tư duy hệ thống không chỉ là người thực thi giỏi, họ là người xây được "cách làm" cho cả team.

3. Về "biến project thành case study": Rất nên làm. 

Thực ra thì các agency đang làm rồi, cần case để pitch client mới mà. Vấn đề là bạn có tranh thủ dùng case đó để xây kênh của mình không (và làm như nào)? Hồi xưa tôi không làm, khá tiếc. Nên tôi nghĩ đây là 1 lời khuyên hữu ích và có thể ứng dụng ngay.

4. Về "đàm phán cổ phần"

Cái này nghe hay, nhưng bạn chỉ đàm phán được khi có giá trị. Với người mới vào nghề, cổ phần thường chỉ là hình thức khuyến khích gắn bó. Đôi khi một mức lương đủ sống, đủ tích lũy, đủ đầu tư cho bản thân có lợi hơn nhiều so với 0.5% cổ phần của startup có thể không bao giờ scale (hoặc tồn tại qua năm 3).

Những điều tôi đồng ý và đã thực hành:

1. Tạo audience trước khi cần: tôi bắt đầu viết từ khi còn đi làm. Không phải vì biết trước mình sẽ nghỉ, mà vì thích chia sẻ (và thực ra hồi đó phụ công ty làm branding). Nhưng nhìn lại, đó chính là thứ cứu tôi. Khi rời agency, tôi không bắt đầu từ số 0. Và audience cần thời gian để gắn bó, phát triển. Đợi đến lúc nghỉ việc mới bắt đầu thì muộn rồi.

2. Tạo sản phẩm từ chuyên môn: 15 năm đi làm, tôi tích lũy được rất nhiều thứ. Nhưng nếu không đóng gói lại, tất cả chỉ nằm trong đầu và biến mất khi rời đi. Quá trình tôi bắt đầu viết sách, soạn workshop, soạn khoá học là quá trình học lại những gì đã có khi đi làm, và tạo ra thu nhập ngay lập tức. 

Tóm lại, 

Thread của tác giả đặt đúng câu hỏi: Sau 5 năm, 10 năm đi làm, bạn sở hữu được gì? Câu trả lời của tôi: phải có thứ mang theo khi rời đi: Khán giả, case study, mối quan hệ, và chuyên môn được đóng gói. 

Hãy xây cái gì đó cho riêng mình đi, ngay khi còn đang đi làm. 8 tiếng một ngày bạn vẫn làm. Khác biệt là bạn hãy dành thêm 1 tiếng của ngày để biến 8 tiếng đó thành viên gạch xây cho chính mình.

Theo Trang Nguyễn (xem link bài TẠI ĐÂY)