Ở tuổi học sinh, sinh viên, chúng ta thường được nhắc phải biết tận dụng tuổi trẻ, không ngừng trau dồi kiến thức và chuẩn bị cho tương lai. Thế nhưng, giữa vô vàn lời thúc giục phải tiến lên, dường như ít người dạy chúng ta cách nghỉ ngơi mà không cảm thấy mình đang tụt lại phía sau. Từ đó, một câu hỏi đáng suy ngẫm được đặt ra: Khi nào nghỉ ngơi trở thành điều khiến người trẻ cảm thấy có lỗi, và chúng ta phải làm gì để thoát khỏi vòng lặp ấy?

1. Khi một buổi tối nghỉ ngơi cũng trở thành gánh nặng

Mình từng trải qua những buổi tối như thế. Sau một ngày học trên lớp, mình định dành chút thời gian để xem một bộ phim yêu thích, nghe nhạc hoặc đơn giản là nằm yên mà không phải nghĩ ngợi điều gì. Thế nhưng, chỉ cần nhớ đến bài tập còn dang dở hay một công việc chưa kịp hoàn thành, mình lại cầm điện thoại lên xem giờ, tự nhủ rằng nên tranh thủ học thêm một chút. Mình mở sách, đọc vài dòng rồi lại mất tập trung, bởi đầu óc vẫn muốn được nghỉ ngơi. Cuối cùng, buổi tối trôi qua trong trạng thái nửa muốn làm việc, nửa muốn dừng lại. Mình không học được bao nhiêu, nhưng cũng chẳng thực sự thư giãn. Điều khiến mình nhận ra vấn đề không nằm ở một buổi tối lãng phí, mà ở cách mình nhìn nhận khoảng thời gian ấy. Mình đã quen với việc đánh giá một ngày bằng những gì hoàn thành, đến mức quên mất rằng giá trị của một ngày không chỉ nằm trong danh sách công việc được đánh dấu. Có những ngày, việc học thêm một chương kiến thức thực sự cần thiết. Nhưng cũng có những ngày, một giấc ngủ đủ, một cuộc trò chuyện với gia đình hay khoảng thời gian làm điều mình yêu thích mới là thứ mình cần nhất.

Có lẽ bạn cũng từng rơi vào tình huống tương tự. Bạn nghỉ ngơi nhưng vẫn nghĩ về công việc, cố gắng học tiếp dù đầu óc đã mệt mỏi, rồi tự trách bản thân vì không thể tập trung như mong muốn. Vòng lặp ấy khiến chúng ta hiểu lầm rằng mình thiếu kỷ luật, trong khi vấn đề đôi khi nằm ở việc chưa biết phân biệt giữa lúc cần nỗ lực và lúc cần phục hồi. Nghỉ ngơi không phải khoảng thời gian bị lấy đi khỏi sự phát triển, mà là một phần giúp sự phát triển trở nên bền vững.

2. Vì sao chúng ta cảm thấy có lỗi khi nghỉ ngơi?

Trước hết, cảm giác tội lỗi ấy thường bắt nguồn từ việc gắn giá trị bản thân với năng suất. Khi đạt điểm cao, hoàn thành công việc đúng hạn hay nhận được lời khen, chúng ta cảm thấy mình đang tiến bộ. Ngược lại, một ngày không đạt được mục tiêu dễ khiến ta nghĩ mình lười biếng hoặc đang tụt hậu. Lâu dần, việc bận rộn trở thành bằng chứng để khẳng định bản thân có ích, còn nghỉ ngơi bị xem như dấu hiệu của sự thiếu cố gắng.

Nguồn: Pinterest

Cách suy nghĩ này càng được củng cố khi chúng ta liên tục nhìn thấy thành tích của người khác trên mạng xã hội. Một người bạn khoe chứng chỉ mới, một người khác tham gia dự án đáng nhớ, người khác nữa chia sẻ lịch trình học tập dày đặc. Những gì xuất hiện trước mắt thường là kết quả nổi bật, không phải toàn bộ quá trình với những ngày mệt mỏi, những lần thất bại hay khoảng thời gian họ cần dừng lại. Thế nhưng, chúng ta vẫn dễ lấy những khoảnh khắc ấy làm thước đo cho cuộc sống của chính mình. Một buổi chiều nghỉ ngơi bỗng trở nên đáng ngờ chỉ vì ta nghĩ người khác đang tận dụng thời gian tốt hơn. Sâu xa hơn, nhiều người trẻ chỉ cho phép mình nghỉ khi đã hoàn thành mọi việc. Nhưng bài tập, kỳ thi, hoạt động ngoại khóa và những mục tiêu mới hiếm khi kết thúc hoàn toàn. Nếu chờ đến khi mọi trách nhiệm biến mất mới nghỉ ngơi, chúng ta sẽ liên tục trì hoãn nhu cầu của chính mình. Đó là chưa kể việc cố gắng làm việc trong trạng thái kiệt sức đôi khi khiến hiệu quả giảm sút, sai sót tăng lên, rồi lại buộc chúng ta mất thêm thời gian để sửa chữa.

Tuy nhiên, cũng cần phân biệt cảm giác tội lỗi khi nghỉ ngơi với sự trì hoãn thực sự. Nếu bạn dành hàng giờ lướt điện thoại để né tránh một bài tập khiến mình lo lắng, điều cần giải quyết có thể là cách bắt đầu nhiệm vụ ấy. Nhưng nếu bạn đã học tập liên tục, khó tập trung và cảm thấy cạn kiệt năng lượng, điều cần thiết có thể là một khoảng nghỉ đúng nghĩa. Hai tình huống đòi hỏi hai cách xử lý khác nhau. Chỉ biết tự trách mà không xác định đúng nguyên nhân sẽ khiến chúng ta mắc kẹt trong cảm giác mình chưa đủ tốt.

3. Học cách nghỉ ngơi cũng là học cách trưởng thành

Vậy mình và bạn có thể bắt đầu từ đâu? Trước hết, hãy thay đổi cách lập kế hoạch. Thay vì chỉ ghi những việc phải hoàn thành, hãy chủ động dành chỗ cho thời gian nghỉ, giấc ngủ và các hoạt động cá nhân. Chẳng hạn, khi chuẩn bị cho một kỳ thi, bạn có thể chia kiến thức thành những phần nhỏ, xác định giờ học phù hợp và xen kẽ những khoảng nghỉ ngắn. Một kế hoạch tốt không phải lịch trình kín từng phút, mà là kế hoạch có thể thực hiện trong điều kiện thực tế, kể cả khi xuất hiện những việc ngoài dự kiến.

Tiếp theo, hãy tập đánh giá bản thân bằng những tiêu chí cụ thể thay vì cảm giác tội lỗi. Cuối ngày, bạn có thể tự hỏi mình đã hoàn thành nhiệm vụ quan trọng nào, điều gì chưa ổn và ngày mai cần điều chỉnh ra sao. Nếu chưa hoàn thành bài tập, hãy tìm nguyên nhân: nhiệm vụ quá lớn, phương pháp chưa phù hợp hay thời gian dành cho nó chưa đủ? Khi xác định được vấn đề, bạn sẽ biết cách giải quyết thay vì mặc định rằng mình chưa đủ chăm chỉ. Và nếu đã hoàn thành những việc quan trọng, bạn hoàn toàn có thể nghỉ ngơi mà không cần tìm thêm một nhiệm vụ để chứng minh giá trị của mình.

Nguồn: Pinterest

Một điều khác mình nghĩ chúng ta cần học là cho phép bản thân tận hưởng những hoạt động không tạo ra thành tích hữu hình. Đọc một cuốn truyện vì thích câu chuyện, nghe nhạc vì thấy dễ chịu, đi dạo cùng bạn bè hay trò chuyện với gia đình mà không tranh thủ làm thêm việc gì khác. Không phải trải nghiệm nào cũng cần được chuyển hóa thành kiến thức, kỹ năng hay một dòng thành tích trong hồ sơ. Đôi khi, ý nghĩa của một khoảng thời gian đơn giản nằm ở việc bạn thực sự hiện diện trong nó. Cuối cùng, hãy học cách bắt đầu lại sau khi nghỉ ngơi. Nếu bạn thường xuyên trì hoãn vì cảm thấy nhiệm vụ quá khó, hãy chia công việc thành một bước nhỏ có thể thực hiện ngay. Nếu bạn đang mệt mỏi thực sự, hãy nghỉ ngơi có chủ đích rồi quay lại khi đã sẵn sàng hơn. Mục tiêu không phải khiến bản thân lúc nào cũng năng suất, mà là biết lựa chọn cách hành động phù hợp với hoàn cảnh và khả năng của mình.

Mình không nghĩ chỉ cần thay đổi vài thói quen là cảm giác tội lỗi sẽ biến mất hoàn toàn. Những áp lực về điểm số, kỳ vọng gia đình và nỗi sợ bị bỏ lại phía sau vẫn có thể khiến chúng ta bất an. Nhưng ít nhất, mình và bạn có thể bắt đầu bằng việc không biến mọi phút giây trong ngày thành một cuộc kiểm tra năng lực của chính mình. Tuổi trẻ đáng quý không chỉ vì đây là quãng thời gian chúng ta có thể học hỏi và thử sức với nhiều điều mới mẻ, mà còn vì đây là lúc chúng ta học cách hiểu bản thân, nhận biết giới hạn và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Bạn không cần phải liên tục chứng minh rằng mình đang tiến bộ mới xứng đáng được nghỉ ngơi. Một ngày làm việc hiệu quả là điều đáng trân trọng, nhưng một ngày biết dừng lại đúng lúc cũng vậy.

Đừng đợi đến khi kiệt sức mới cho phép bản thân nghỉ ngơi. Học cách nỗ lực là cần thiết, nhưng học cách dừng lại mà không tự trách mình cũng là một năng lực trưởng thành. Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là khiến từng phút trong cuộc đời trở nên hữu ích theo một tiêu chuẩn nào đó, mà là xây dựng một cuộc sống trong đó bạn có thể tiến về phía trước mà không liên tục bỏ quên chính mình.

----------------------------

Người viết: Mai Thuỳ Linh
Nguồn ảnh: Pinterest

 

CÁ NHÂN CÓ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP VUI LÒNG ĐĂNG KÝ: