Tại Sao Càng Nhiều Lựa Chọn Nghề Nghiệp, Gen Z Càng Khó Chọn ?

Mình từng nghĩ có nhiều lựa chọn là một điều may mắn. Nếu là mình của vài năm trước, có lẽ mình sẽ nghĩ rằng được sống trong thời đại có hàng trăm ngành nghề mới là một lợi thế. Chỉ cần mở mạng xã hội lên là có thể bắt gặp vô số video về Marketing, Data Analyst, UX/UI Designer, Content Creator, AI Engineer hay Digital Nomad. Mỗi ngày lại có thêm một công việc nghe rất thú vị, rất triển vọng và cũng rất… khó từ chối. Mình cũng từng rơi vào trạng thái đó. Có thời điểm mình dành nhiều thời gian xem video định hướng nghề nghiệp hơn là thật sự tìm hiểu một ngành một cách nghiêm túc. Hôm nay mình thấy thích Luật vì được tranh luận. Ngày mai lại muốn học Truyền thông vì nghe sáng tạo. Vài hôm sau lại chuyển sang Công nghệ vì AI đang phát triển. Càng biết nhiều lựa chọn, mình lại càng khó đưa ra quyết định.

Sau này mình mới nhận ra, điều khiến mình bối rối không phải vì thiếu thông tin, mà vì có quá nhiều thông tin. Và có lẽ, rất nhiều bạn trẻ cũng đang ở trong tình trạng tương tự.

I. Càng nhiều lựa chọn, chúng ta càng sợ mình chọn sai.

Nhiều người cho rằng nếu có nhiều cơ hội hơn thì việc chọn nghề sẽ dễ hơn. Nhưng thực tế lại diễn ra theo chiều ngược lại. Ngày trước, học sinh thường chỉ biết đến một số nghề quen thuộc như bác sĩ, giáo viên, kỹ sư hay kế toán. Ngày nay, chỉ cần lướt LinkedIn, TikTok hoặc YBOX trong vài phút, chúng ta có thể biết đến hàng chục công việc mới cùng những câu chuyện thành công đầy hấp dẫn.

Vấn đề là, khi mọi lựa chọn đều có vẻ tốt, chúng ta bắt đầu sợ bỏ lỡ lựa chọn tốt nhất. Đó là lý do nhiều người dành hàng tháng để “nghiên cứu” mà vẫn chưa quyết định được. Không phải vì họ lười, mà vì họ muốn tìm ra đáp án hoàn hảo. Trong khi đó, nghề nghiệp vốn không có đáp án hoàn hảo. Chỉ có đáp án phù hợp với từng người ở từng thời điểm. Chính nỗi sợ chọn sai khiến nhiều bạn trì hoãn việc bắt đầu. Và càng trì hoãn, áp lực phải đưa ra một quyết định đúng càng lớn hơn.

II. Mạng xã hội khiến mọi nghề đều trở nên “hoàn hảo”.

Nguồn: Pinterest

Một nguyên nhân khác khiến Gen Z khó chọn nghề là chúng ta đang nhìn nghề nghiệp qua những đoạn video dài chưa đến một phút.

Trên mạng xã hội, chúng ta dễ dàng bắt gặp một ngày làm việc của một luật sư, một designer, một lập trình viên hay một tiếp viên hàng không. Nhưng điều được chia sẻ thường chỉ là những khoảnh khắc đẹp nhất: văn phòng hiện đại, mức lương đáng mơ ước, những chuyến công tác hay môi trường làm việc chuyên nghiệp.

Điều ít người nhắc đến là áp lực KPI, những đêm tăng ca, khối lượng kiến thức phải cập nhật liên tục hay cảm giác mất phương hướng trong những năm đầu đi làm. Khi chỉ nhìn thấy “phiên bản đẹp” của quá nhiều nghề nghiệp, chúng ta dễ hình thành kỳ vọng thiếu thực tế.

Kết quả là nghề nào cũng hấp dẫn, nhưng nghề nào cũng khiến mình băn khoăn vì sợ sau khi chọn sẽ không giống những gì từng tưởng tượng. Có lẽ, điều Gen Z thiếu không phải là thêm thông tin về nghề nghiệp, mà là những trải nghiệm thực tế để kiểm chứng xem mình có thật sự phù hợp với công việc đó hay không.

III. 5 bí quyết để đưa ra quyết định khi có quá nhiều lựa chọn.

1. Đừng tìm nghề “tốt nhất”, hãy tìm nghề “phù hợp nhất".

Đây có lẽ là sai lầm lớn nhất của nhiều học sinh, sinh viên. Chúng ta thường dành quá nhiều thời gian để đi tìm một ngành nghề hoàn hảo, lương cao, triển vọng, ít áp lực, phù hợp với bản thân và được xã hội đánh giá cao. Nhưng thực tế, không có công việc nào hội tụ tất cả những điều đó.

Thay vì hỏi: “Ngành nào tốt nhất?”. Hãy thử tự hỏi:

"Mình có thể chấp nhận những khó khăn của ngành này không?"
"Mình có sẵn sàng học hỏi và gắn bó với nó trong vài năm tới không?"
"Giá trị mình theo đuổi là thu nhập, sự ổn định, cơ hội phát triển hay khả năng tạo ra tác động cho xã hội?"

Một nghề phù hợp không phải là nghề không có áp lực, mà là nghề có những áp lực bạn sẵn sàng chấp nhận.

2.Trải nghiệm trước khi quyết định.

Nguồn: Pinterest

Đừng để quyết định nghề nghiệp chỉ dựa trên những video “Một ngày làm…” hay lời khuyên từ người khác. Nếu có cơ hội, hãy chủ động tìm kiếm những trải nghiệm thực tế như:

Tham gia workshop hoặc ngày hội hướng nghiệp.
Trò chuyện với anh chị đang học hoặc làm trong lĩnh vực bạn quan tâm.
Đăng ký khóa học ngắn hạn.
Tham gia câu lạc bộ hoặc dự án liên quan.
Đọc JD (Job Description) của các vị trí tuyển dụng để hiểu doanh nghiệp thực sự cần gì.

Một ngày trải nghiệm thực tế đôi khi giá trị hơn hàng chục giờ xem video trên mạng.

3. Chấp nhận rằng quyết định đầu tiên không nhất thiết phải là quyết định cuối cùng.

Nhiều bạn sợ chọn ngành vì nghĩ rằng chỉ cần chọn sai một lần thì cả tương lai sẽ bị ảnh hưởng. Thực tế, thị trường lao động ngày nay linh hoạt hơn rất nhiều. Không ít người chuyển ngành sau khi tốt nghiệp hoặc phát triển sự nghiệp theo hướng hoàn toàn khác với chuyên ngành đại học. Những kỹ năng như: ngoại ngữ, tư duy phản biện, giao tiếp, sử dụng AI hay làm việc nhóm đều có thể theo bạn ở nhiều lĩnh vực khác nhau.

Điều quan trọng không phải là bạn không bao giờ đổi hướng, mà là bạn luôn học được điều gì đó trên mỗi chặng đường.

4. Đừng để FOMO quyết định thay bạn.

Thấy bạn bè học AI, bạn cũng muốn học AI. Thấy ngành Truyền thông đang “hot”, bạn lại muốn chuyển hướng. Thấy một TikToker chia sẻ mức lương cao, bạn lập tức nghĩ đó là ngành dành cho mình.

FOMO có thể khiến chúng ta nhầm lẫn giữa điều mình thật sự muốn và điều đang được nhiều người lựa chọn. Hãy nhớ rằng, xu hướng có thể thay đổi sau vài năm, nhưng người sẽ sống với quyết định đó trong nhiều năm tiếp theo chính là bạn.

5. Hãy coi nghề nghiệp là một hành trình, không phải một lựa chọn duy nhất.

Nguồn: Pinterest

Rất nhiều người thành công không bắt đầu ở đúng nơi họ sẽ kết thúc. Điều tạo nên lợi thế lâu dài không phải là việc chọn đúng ngành ngay từ đầu, mà là khả năng học hỏi, thích nghi và liên tục cập nhật bản thân. Thay vì dành quá nhiều thời gian để tìm một quyết định “không bao giờ sai”, hãy bắt đầu với lựa chọn mà bạn có đủ thông tin và đủ sự hứng thú ở thời điểm hiện tại. Sau đó, tiếp tục quan sát, điều chỉnh và phát triển khi có thêm trải nghiệm. Đôi khi, con đường đúng không phải là con đường bạn nhìn thấy từ vạch xuất phát, mà là con đường được tạo nên bởi những quyết định nhỏ và sự kiên trì trên suốt hành trình.

Người viết: Lê Quỳnh Chi

CÁ NHÂN CÓ NHU CẦU TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP VUI LÒNG ĐĂNG KÝ:

Loading ...